# 26. Gaz jako rezerwa — czy to bezpieczne w porównaniu z węglem? (stan na 28.09.2026)

> **Uwaga (aktualizacja 9.10.2026):** to zapis researchu sprzed weryfikacji filmu. Treści raportu nie zmienialiśmy, ale część liczb poprawiono później. W filmie i na stronie jest:
>
> - **„emisje nic nie kosztują, paliwa tanie → świat z filmu droższy o ok. 17 mld zł” — 17 mld zł dotyczy średnich cen paliw. Przy tanich paliwach to ok. 34 mld zł** (raport 23);
> - **porównanie kosztu wydobycia węgla 800–920 zł/t z ceną ok. 305 zł/t usunęliśmy z filmu i ze strony** jako nieporównywalne (uwaga w raporcie 23);
> - **w filmie: elektrownie gazowe pracują średnio ok. 1 250 godzin pełnej mocy w roku (ok. 52 doby), a przynajmniej częściowo w ok. 150 dniach** (tabela § 3.2: 154 doby). Fragmenty „Co trzeba dopowiedzieć (dziś film tego nie mówi)” opisują starszą wersję filmu. Wersja v3.3 ma już te elementy, a zdania A411, A411b i A504 brzmią w niej inaczej niż propozycje z tego raportu.
>
> Zestawienie wszystkich poprawek: synteza (`00_SYNTEZA.md`), ramka „Aktualizacja po weryfikacji”.

**Pytanie wyjściowe:** czy uzależnianie się od gazu jest bezpieczne w porównaniu z węglem? Co się ostatnio dzieje z gazem: dostępność, zagrożenia, magazyny, plany. Czy tezy filmu trzeba zmienić?

Konwencja: **[W]** wysoka pewność, **[Ś]** średnia, **[N]** niska, **[OBL]** nasze obliczenie. Obliczenia własne (model gazu, bilans) m.in. na danych Eurostatu o gazie w PL; skrypty i wyniki w archiwum roboczym autorów (niepublikowane).
Przeliczniki: 1 mld m³ polskiego gazu E ≈ **11 TWh (ciepło spalania, GCV)**; spójne z bilansem 2025, w którym 229,9 TWh ≈ 20,5 mld m³. Sprawność liczona na wartości opałowej: NCV ≈ 0,902 × GCV.

---

## 0. Streszczenie — odpowiedź w 8 punktach

1. **Świat z filmu nie zwiększa zależności od gazu, tylko ją zmniejsza.** Warunek: domy muszą być ocieplone. Dziś Polska zużywa ~20–20,5 mld m³ gazu rocznie. Świat z filmu przy nowych budynkach zużywałby **~11–15 mld m³ w przeciętnym roku** i **~15–19 mld m³ w najgorszym roku z 32 lat**. Oficjalna ścieżka (KDPR GAZ-SYSTEM) zakłada tymczasem **26–29 mld m³ w 2031**. Powód: gaz znika z domowych kotłów i kotłowni (~6,6 mld m³ dziś), a rezerwa spala ~5,4–6 mld m³. [OBL]
2. **Przy dzisiejszych (nieocieplonych) domach bilans jest gorszy.** W średnim roku ~14–18 mld m³, czyli wciąż mniej niż dziś. W najgorszym roku **21–25 mld m³**, czyli więcej niż dziś. [OBL]
3. **Zmienia się charakter zależności, nie jej skala.** Zużycie gazu przez rezerwę waha się między latami od 2 do 9 mld m³. W 73% przypada na XI–II. W szczytowej dobie system potrzebowałby **~120–140 mln m³** gazu (nowe domy), a przy starych **~200–230 mln m³**. Dzisiejszy rekord to **102,8 mln m³** (2.02.2026). Przy starych budynkach dobowa infrastruktura gazowa musiałaby się podwoić. [OBL]
4. **Wzrasta „krytyczność” gazu.** Dziś przerwa w dostawach gazu oznacza zimne mieszkania i stojące zakłady. W świecie z filmu w mroźnym tygodniu oznacza braki prądu. Rezerwa musi więc mieć zapas paliwa na miejscu albo drugie paliwo.
5. **2026 pokazało, że dla Polski ryzykiem jest cena, nie fizyczny brak gazu.** Ormuz jest zamknięty od końca lutego, Katar ogłosił siłę wyższą, TTF wynosi ~71–75 €/MWh (+~118% r/r). Mimo to polskie magazyny są pełne w 99% (UE: ~71%), a dostawy z Kataru (11% importu PL w 2025) Orlen zastąpił innymi. Węgiel też nie jest odporny: w 2022 r. zabrakło ~11 mln t, ceny wzrosły wielokrotnie, a rząd sprowadzał węgiel statkami.
6. **Węgiel ma jedną prawdziwą przewagę: zapas leży na placu.** Tygodnie pracy przy elektrowni, ~2,5 mln t na 30 dni pracy 8 GW. Gaz w PL to 3,3 mld m³ w magazynach (~16% rocznego zużycia; Niemcy mają ~4× więcej gazu nawet przy 54% zapełnienia). Tę przewagę można jednak odtworzyć w systemie gazowym: bloki dwupaliwowe z zapasem oleju (5 dób pełnej mocy 24 GW ≈ 0,44 mln t oleju), większe magazyny i biometan wtłaczany latem.
7. **Uczciwa rama na lata przejściowe:** do ~2035 rezerwą mogą być istniejące bloki węglowe trzymane w gotowości (PSE: w 2030 tylko 6–7 GW węgla w pracy; rynek mocy dla węgla tylko do końca 2028). Obok nich ~10 GW nowych bloków gazowych, które powstają do 2030. Docelowo gaz zastępuje biometan i wodór. Biometan (realnie 3–5 mld m³/rok) pokryje **połowę do prawie całości** paliwa rezerwy w przeciętnym roku, ale nie najgorszą zimę.
8. **Tezy filmu nie trzeba odwracać, ale trzeba je uzupełnić o jedno zdanie:** „gaz zostaje, ale jest go mniej niż dziś, pracuje głównie zimą i musi mieć zapas”. Plus poprawka techniczna: „80–110 dób” pracy rezerwy to w modelu raczej **~75 dób z pracą powyżej ¼ mocy i ~110–150 dób z jakąkolwiek pracą** (§3.2).

---

## 1. Gaz 2025–2026 — stan faktyczny

### 1.1 Kryzys Ormuz i LNG

| Fakt | Wartość | Źródło (data) | Pewność |
|---|---|---|---|
| Zamknięcie Cieśniny Ormuz | od końca II 2026 (wojna USA–Iran); rozejm 8.04, walki wznowione w VII–VIII; ruch nadal „far below pre-war” | https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Iran_war_fuel_crisis (stan IX 2026) | [W] |
| Udział Ormuz w światowym LNG | ~1/5 | https://www.euronews.com/business/2026/08/31/european-gas-prices-spike-above-70-amid-renewed-middle-east-fighting (31.08.2026) | [W] |
| Katar | siła wyższa od 2.03.2026; atak na Ras Laffan 18.03 (−17% mocy skraplania); **2 linie LNG do naprawy przez ~3 lata**; siła wyższa przedłużona do XI / początku XII 2026 | Wikipedia (j.w.); https://www.gasworld.com/story/two-ras-laffan-lng-trains-will-take-three-years-to-repair-confirms-qatarenergy-ceo/2260066.article/ ; https://www.thenationalnews.com/business/energy/2026/09/28/qatar-extends-lng-force-majeure-as-hormuz-disruption-threatens-winter-supply/ (28.09.2026) | [W] |
| Ubytek LNG (Kpler) | −21 Mt LNG w VII 2026–III 2027 w scenariuszu przedłużonego kryzysu; ruch „ograniczony do końca roku, odbudowa w I kw. 2027” | https://www.kpler.com/blog/global-lng-and-natural-gas-prices-surge-as-us-and-iran-resume-hot-war (24.07.2026) | [Ś] |
| Przebieg TTF 2026 | ~30 €/MWh w II → >60 w połowie III → 48 (4.03, chwilowo) → 70,85 (31.08) → ~75 (24–25.09, najwyżej od 2023) → **71,26 €/MWh (28.09), +118,8% r/r**. Kontrakt październikowy chwilowo >80. Dla porównania szczyt 2022: 345 €/MWh | Wikipedia (j.w.); Euronews (j.w.); https://tradingeconomics.com/commodity/eu-natural-gas (28.09.2026); https://energetyka24.com/surowce/gaz/polskie-magazyny-gazu-pelne-w-98-proc-ale-jest-haczyk-liczby-nie-napawaja-optymizmem (16.09.2026) | [W] poziomy / [Ś] szczyt roczny |
| Prognoza Goldman Sachs | TTF XII 2026 >100 €/MWh, jeśli zakłócenia się przedłużą | Euronews (31.08.2026) | [Ś] |

### 1.2 Magazyny UE przed zimą 2026/27

| Fakt | Wartość | Źródło | Pewność |
|---|---|---|---|
| Zapełnienie UE | **70,9% (26.09.2026), 802 z 1 132 TWh**; rok temu 81,8%; średnia 5-letnia ~87% | https://voltstack.energy/insights/eu-gas-storage-tracker-winter-2026 (28.09.2026, AGSI+); tradingeconomics (28.09.2026) | [W] |
| Niemcy / Holandia / Włochy / Francja | 57,4% / 57,5% / 86,6% / 82,5% | voltstack (j.w.) | [W] |
| Start sezonu zatłaczania | najniżej od 2018: ~28–30% (1.04.2026), ~31 mld m³ | https://www.energypolicy.columbia.edu/european-gas-storage-the-worlds-winter-buffer-is-dwindling/ ; ENTSOG Summer Outlook 2026 (9.04.2026) https://www.entsog.eu/sites/default/files/2026-04/SO0069-26_Summer%20Supply%20Outlook%202026.pdf | [W] |
| Cel 90% | **złagodzony w 2025**: 90% w dowolnym momencie między 1.10 a 1.12; możliwe odchylenie −10 p.p. (a przy złych warunkach rynkowych więcej, aktem delegowanym). Przepisy przedłużone do 31.12.2027 | https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20250623IPR29114/gas-storage-deal-with-council-on-refill-flexibility-to-bring-down-prices (24.06.2025); https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/18/gas-storage-council-greenlights-2-year-extension-of-reserves-filling-rules-to-safeguard-winter-supply/ | [W] |
| Ostrzeżenie DE | INES: niedostatecznie zapełnione magazyny + bardzo mroźna zima = Niemcy mogą nie pokryć pełnego popytu | Euronews (31.08.2026) | [Ś] |

### 1.3 Rynek LNG — co przychodzi

- **USA:** eksport LNG ~17 Bcf/d na koniec 2025 → ~19 Bcf/d w 2026. Uruchamiane są Golden Pass (pociągi 1–2 w 2026, 3 w I poł. 2027), Corpus Christi Stage 3 (5–7) i rozbudowa Plaquemines. W 2025 r. zapadły FID na >80 mld m³/rok nowych mocy. Udział USA w świecie ma wzrosnąć z ~25% do ~33% pod koniec dekady. [W] https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=67484 ; https://www.iea.org/reports/gas-market-report-q1-2026/executive-summary
- **Wniosek:** przed kryzysem Ormuz rynek szykował się na **nadpodaż LNG w 2026–2028** („LNG wave”, OIES II 2026 https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2026/02/Comment-LNG-Wave.pdf). Kryzys ją zjadł. Średnioterminowo podaż rośnie, ale **Europa staje się zależna od LNG z USA** (dziś ~60% dostaw do Świnoujścia). To nowa koncentracja ryzyka: cena Henry Hub, polityka handlowa USA, huragany w Zatoce Meksykańskiej. [Ś]

### 1.4 Zakaz gazu rosyjskiego (REPowerEU)

Rozporządzenie (UE) 2026/261, przyjęte 26.01.2026 [W] https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/01/26/russian-gas-imports-council-gives-final-greenlight-to-a-stepwise-ban/ :
- LNG, kontrakty krótkoterminowe: zakaz od **25.04.2026**; gazociągi, krótkoterminowe: od **17.06.2026**;
- LNG, długoterminowe: od **1.01.2027**; gazociągi, długoterminowe: od **30.09.2027** (albo 1.11.2027, jeśli magazyny nie osiągną celu).
Dla Polski bez znaczenia bezpośredniego (brak rosyjskiego gazu od 2022). Pośrednio oznacza **dodatkowy popyt UE na LNG w 2027**, akurat gdy Katar jest osłabiony. [Ś]

### 1.5 Norwegia i infrastruktura

- **Norwegia:** w połowie IX 2026 awaria w Nyhamna (−38,8 mln m³/d) i nieplanowany remont Troll (−25 mln m³/d). Remonty we IX 2027 mają być dużo cięższe (−115,5 mln m³/d w szczycie). [Ś] https://www.prestigebusiness.energy/marketreports/energy-market-update16-sep2026 ; https://www.argusmedia.com/en/news-and-insights/latest-market-news/2748681-norwegian-september-2027-gas-works-set-to-be-heavy . Baltic Pipe wisi na norweskim systemie, więc przestoje w Norwegii bezpośrednio ograniczają źródło ~39% importu PL.
- **Bałtyk:** Balticconnector (FI–EE) przecięty kotwicą 8.10.2023 (NewNew Polar Bear), wyłączony na ~6 mies. Yi Peng 3 (XI 2024, kable SE–LT). **Eagle S (25.12.2024)** uszkodził EstLink 2 i 3 kable; w X 2025 fiński sąd oddalił sprawę (brak dowodu zamiaru). Fitburg (31.12.2025), kabel danych. [W] https://en.wikipedia.org/wiki/Baltic_Sea_Underwater_Infrastructure_Events ; https://gcaptain.com/timeline-of-suspected-underwater-sabotage-in-baltic-sea/
- **Cyber:** atak na ~30 polskich farm OZE i elektrociepłownię 29.12.2025 (raport `12`). Ataki na infrastrukturę dotyczą wszystkich źródeł, nie tylko gazu.
- **Wniosek dla PL:** Baltic Pipe (10 mld m³/rok ≈ 27 mln m³/d) to największy pojedynczy punkt wejścia. Terminal w Świnoujściu leży na jednej lokalizacji. FSRU Gdańsk (2028) daje trzeci niezależny kierunek morski i spełnia kryterium N-1 z zapasem. [Ś][OBL]

---

## 2. Polska — gaz dziś i w planach

### 2.1 Zużycie i struktura

| Wielkość | Wartość | Źródło | Pewność |
|---|---|---|---|
| Zużycie 2025 | **229,9 TWh ≈ 20,5 mld m³ (+7,3% r/r)** | https://energia.rp.pl/gaz/art44925351-gazowy-bilans-polski-za-2025-rok-wzrost-krajowego-zuzycia-gazu-i-kluczowa-rola-lng (1.08.2026, URE) | [W] |
| Wydobycie krajowe 2025 | 40,7 TWh ≈ 3,7 mld m³ (17,7%) | j.w. | [W] |
| Import 2025 | 213,5 TWh; LNG Świnoujście 91,4 TWh (42,9%); Dania/Baltic Pipe 38,9% + Norwegia 6,2%; Niemcy 6,9%; Litwa 2,0%. USA 30,7% importu, **Katar 11,15%**. Eksport 21,5 TWh (głównie Ukraina) | j.w. | [W] |
| Produkcja prądu z gazu 2025 | **24,6 TWh (14,1%, +19% r/r)** | https://globenergia.pl/gazowa-transformacja-przyspiesza-produkcja-pradu-z-gazu-wzrosla-o-19/ | [W] |
| Moc gazowa osiągalna | 5,6 GW (VIII 2025) | https://wysokienapiecie.pl/112675-gaz-do-dechy-tak-pracuje-polska-energetyka-gazowa/ | [W] |
| Rekord dobowy | **102,8 mln m³** gazu E (2.02.2026); 100,3 mln m³ (9.01.2026) | https://biznesalert.pl/zima-2026-padl-rekord-zuzycia-gazu-w-polsce-co-bedzie-dalej/ ; https://www.pap.pl/aktualnosci/w-styczniu-odnotowano-najwyzsze-w-historii-dobowe-zuzycie-gazu-w-polsce | [W] |

**Struktura zużycia, Eurostat nrg_bal_c 2024** (pobrane 28.09.2026, TWh NCV → mld m³) [W dla danych, OBL dla przeliczenia]:

| Sektor | TWh NCV | mld m³ | Co się dzieje w świecie z filmu |
|---|---|---|---|
| Gospodarstwa domowe | 49,2 | **4,96** | znika (pompy ciepła) |
| Usługi i sektor publiczny | 16,1 | **1,62** | znika (pompy ciepła) |
| Elektrownie i elektrociepłownie (wsad) | 46,4 | 4,68 | zastąpione przez rezerwę (tab. 3) |
| Przemysł (energia) | 45,4 | 4,58 | zostaje w 70–100% (ciepło procesowe) |
| Surowiec (nawozy, chemia) | 16,7 | 1,68 | zostaje (do czasu zielonego amoniaku) |
| Sektor energii (rafinerie, wydobycie) | 16,5 | 1,66 | maleje (mniej paliw do aut) — 40–100% |
| Inna transformacja | 7,5 | 0,76 | 50–100% |
| Transport, rolnictwo | 1,6 | 0,16 | ~0 |
| **Razem (zużycie krajowe brutto)** | **197,3** | **~20,1** | |

### 2.2 Dostawy i infrastruktura

| Element | Moc | Stan | Źródło | Pewność |
|---|---|---|---|---|
| Baltic Pipe | 10 mld m³/rok | działa od 2022 | GAZ-SYSTEM | [W] |
| Terminal LNG Świnoujście | **8,3 mld m³/rok** | rozbudowa zakończona I 2025 | https://www.gaz-system.pl/pl/dla-mediow/komunikaty-prasowe/2025/styczen/22-01-2025-gaz-system-zakonczyl-rozbudowe-terminala-lng-w-swinoujsciu.html (22.01.2025) | [W] |
| FSRU Gdańsk | ≥6,1 mld m³/rok | jednostka zwodowana V 2026 (Ulsan); przypłynie ~koniec 2027; **start I kw. 2028**; rozważany drugi FSRU | https://www.gaz-system.pl/pl/terminal-fsru/opis-inwestycji.html ; https://www.gov.pl/web/energia/jednostka-fsru-zwodowana-kolejny-kamien-milowy-strategicznej-inwestycji-gaz-system | [W] |
| Wydobycie krajowe | ~3,7 mld m³/rok | stabilne | rp.pl (j.w.) | [W] |
| Łączna zdolność importu po 2028 | **>40 mld m³/rok** (z interkonektorami) ≈ 2× popytu | | https://log24.pl/news/polska-szykuje-sie-na-boom-gazowy-do-2031-roku/ | [Ś] |

### 2.3 Magazyny

| Wielkość | Wartość | Źródło | Pewność |
|---|---|---|---|
| Pojemność czynna | **3,33 mld m³ ≈ 36,4 TWh**; w kawernach ~0,9 mld m³ | https://ipi.gasstoragepoland.pl/uslugi-magazynowania/uslugi-i-infrastruktura/parametry-techniczne/ ; energetyka24 (16.09.2026) | [W] |
| Zapełnienie | **98% (15.09), 99% (20.09.2026)**, UE ~70% | energetyka24 (16.09.2026); https://www.wnp.pl/energia/zapasy-gazu-w-polsce-znamy-najnowsze-dane,1101100.html | [W] |
| Moc odbioru | **53,5 mln m³/d** (kawerny 27,6 + złożowe 25,9) | GSP, parametry techniczne | [W] |
| Zapasy obowiązkowe | ~1,3 mld m³, uwolnienie do 40 dni | energetyka24 (16.09.2026) | [Ś] |
| „Haczyk” | pełne polskie magazyny = ~16% rocznego zużycia; niemieckie przy 54% mają ~4× więcej gazu | j.w. | [W] |
| Rozbudowa | Wierzchowice +0,8 mld m³ (do 2,1) — deklarowane „przełom 2025/26”, ale **w IX 2026 pojemność nadal 3,3** → opóźnienie [Ś]; Mogilno do 0,8 mld m³ (~2028), Kosakowo 0,3 (~2035), kawerny Damasławek ~1 mld m³ (~2035) [N — źródło starsze] | https://biznesalert.pl/magazyny-gazu-polska-rozbudowa-damaslawek-mogilno-kosakowo-energetyka-gaz/ ; https://www.parkiet.com/surowce-i-paliwa/art44189791-polska-potrzebuje-dodatkowych-pojemnosci-magazynowych-gazu | [Ś]/[N] |

### 2.4 Nowe bloki gazowe i prognoza zużycia

Lista według rp.pl (27.02.2026) https://energia.rp.pl/gaz/art43874061-gaz-zamiast-wegla-brunatnego-polacy-zaplaca-za-nowy-filar-energetyki [Ś], uzupełniona:

| Blok | Spółka | MW | Termin | Typ |
|---|---|---|---|---|
| Dolna Odra (Gryfino) 2 bloki | PGE | 1 340 | **działa od VIII–X 2024** | CCGT |
| Grudziądz I | Energa/Orlen | 563–575 | 2026 | CCGT |
| Rybnik | PGE | 882 | I kw. 2027 | CCGT |
| Ostrołęka C | Energa/Orlen | 745 | początek 2027 | CCGT |
| Adamów/Turek | ZE PAK | 562 | 2027 | CCGT |
| Łódź | Veolia | b.d. | 2027 | turbiny |
| Kozienice | Enea | 1 336 | 2029 | CCGT |
| Jaworzno | Tauron | ~600 | 2029 | OCGT |
| Gdańsk, Grudziądz II | Energa/Orlen | b.d. (~0,5–0,6 GW każdy) | 2029 | CCGT |
| Rybnik, Gryfino | PGE | ~600 + ~600 | 2030 | OCGT |
| Siekierki | Orlen/PGNiG TP | 500 | IV kw. 2030 | CCGT |
| Połaniec | Enea | 530–680 | 2035 | CCGT |

**Suma: ~10 GW nowych bloków do 2030 (35–40 mld zł)**, czyli z istniejącymi ~15 GW gazu w 2030 r. [Ś]. Koszt w rachunku: opłata mocowa ~17 zł/mies. (2026) → 18,2 zł (2030). Prognoza GAZ-SYSTEM (KDPR 2026–2035, zatwierdzony przez URE): **zapotrzebowanie 26–29 mld m³ w 2031** (+~40–55%). Energetyka zużyje wtedy 9–10 mld m³ zamiast ~2 mld m³ w samych elektrowniach dziś. [Ś] https://log24.pl/news/polska-szykuje-sie-na-boom-gazowy-do-2031-roku/ ; https://wysokienapiecie.pl/krotkie-spiecie/krajowy-dziesiecioletni-plan-rozwoju-gaz-system-na-lata-2026-2035-zatwierdzony-przez-ure/

**PSE (14.10.2025):** w 2030 r. tylko **6–7 GW węgla**, pracującego ≤30% czasu, przy zużyciu węgla **5–6 mln t/rok**. Aukcja na **4+ GW** mocy sterowalnej na 2030; proponowany mechanizm „dekarbonizacyjny” (~2 GW węgla tymczasowo). [Ś] https://enerad.pl/w-2030-r-tylko-6-7-gw-mocy-weglowych-w-miksie-pse-zuzycie-wegla-spadnie-do-5-6-mln-ton-rocznie/

**Czy ktoś widzi ryzyko?** Tak. WysokieNapiecie ostrzega przed „pułapką gazową”: nowe bloki mają być rezerwą i bilansowaniem, nie podstawą systemu (VIII 2025). Koalicja Klimatyczna postuluje odejście od gazu w energetyce do 2035, a w ciepłownictwie do 2040 (https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/koalicja-klimatyczna-stanowisko-odejscie-od-gazu-15102.html). Energetyka24 (IX 2026) wskazuje na małe magazyny. Formalnego stanowiska URE/PSE o ryzyku dostaw gazu dla nowych bloków nie znalazłem. [Ś]

**Wniosek kluczowy:** **realna ścieżka Polski na lata 2026–2035 zwiększa zużycie gazu o 6–9 mld m³**, bo gaz zastępuje węgiel w pracy podstawowej, zanim zbudujemy wiatr, ocieplenie i elektryfikację ciepła. To jest okres „pułapki gazowej”, nie docelowy świat z filmu.

---

## 3. Model filmu a gaz [OBL]

Dane: godzinowe wyniki modelu z raportu 16: optimum z gazem, nowe budynki (rezerwa 23,7 GW); stare budynki (41,9 GW); wariant bez magazynu H₂ (25,8 GW). 32 lata pogody 1994/95–2025/26, krok 3 h. `F` = moc rezerwy. Sprawności: CCGT 0,55, OCGT 0,40, „mix” 0,50.

### 3.1 Ile gazu spala rezerwa

| Scenariusz | Prąd z rezerwy, TWh/rok (śr. / min / max) | Gaz, rok średni | Gaz, najgorszy rok (1995/96) | Najgorsze 90 dni | Szczytowa doba |
|---|---|---|---|---|---|
| **Nowe budynki, 23,7 GW, CCGT 0,55** | **29,6** / 11,5 / 49,7 | **5,4 mld m³ (60 TWh)** | **9,1 mld m³ (100 TWh)** | **6,1 mld m³ (67 TWh)** | **104 mln m³** |
| Nowe budynki, mix 0,50 | j.w. | 6,0 mld m³ | 10,0 mld m³ | 6,75 mld m³ | 115 mln m³ |
| Nowe budynki, OCGT 0,40 | j.w. | 7,5 mld m³ | 12,6 mld m³ | 8,4 mld m³ | 143 mln m³ |
| Nowe, bez H₂, 25,8 GW, CCGT | 31,9 / 13,7 / 51,7 | 5,9 mld m³ | 9,5 mld m³ | 6,3 mld m³ | 114 mln m³ |
| **Stare budynki, 41,9 GW, CCGT** | **44,5** / 15,2 / 79,8 | **8,2 mld m³ (90 TWh)** | **14,7 mld m³ (161 TWh)** | **10,0 mld m³** | **185 mln m³** |
| Stare budynki, mix 0,50 | j.w. | 9,0 mld m³ | 16,1 mld m³ | 11,0 mld m³ | 203 mln m³ |

Rozkład w roku (nowe budynki): I 21%, II 15%, III 9%, XI 17%, XII 21%, a V–VIII po ~1%. **73% w XI–II.** Najgorsze lata pogodowe: 1995/96, 2005/06, 2009/10.

### 3.2 Liczba dób pracy — korekta do planszy „kalendarz gazu”

| Nowe budynki (23,7 GW) | Średnio | Min–max z 32 lat |
|---|---|---|
| Doby z jakąkolwiek pracą | 154 | 95–221 |
| Doby ze średnią >1 GW | 136 | 81–205 |
| Doby >10% mocy | **115** | 60–177 |
| Doby >25% mocy | **74** | 29–128 |
| Godziny pełnego obciążenia | ~1 250 h/rok | |

„80–110 dób, głównie XI–II” to uczciwe uproszczenie tylko jako „doby z istotną pracą”. **Lepiej na planszy:** „pracuje kilka miesięcy w roku, prawie całą energię daje od listopada do lutego; ok. 1 250 godzin pełnej mocy rocznie”.

### 3.3 Porównanie z magazynami i dzisiejszym zużyciem

| Wielkość | Wartość | Relacja |
|---|---|---|
| Magazyny PL | 3,33 mld m³ = 36,4 TWh | — |
| Rezerwa, rok średni (nowe) | 5,4–6,0 mld m³ | 1,6–1,8× magazynów |
| Rezerwa, najgorsze 90 dni (nowe) | 6,1–6,75 mld m³ | ~2× magazynów, reszta z bieżącego importu |
| Rezerwa, najgorsze 90 dni (stare) | 10–11 mld m³ | ~3× magazynów |
| Dzisiejszy gaz w budynkach (dom + usługi) | **6,6 mld m³/rok** | ≈ tyle, ile rezerwa spala w przeciętnym roku przy nowych budynkach |
| Dzisiejszy gaz w elektrowniach i EC | 4,7 mld m³ | |

### 3.4 Bilans całego kraju: dziś vs świat z filmu (mld m³/rok)

| | Dziś (2024/2025) | Plan KDPR 2031 | Film, nowe budynki | Film, stare budynki |
|---|---|---|---|---|
| Budynki | 6,6 | ~6–7 | **0** | **0** |
| Elektrownie, EC, rezerwa | 4,7 | 9–10 (energetyka) | 5,4–6,0 (średnio); 9,1–10 (najgorszy rok) | 8,2–9,0; 14,7–16,1 |
| Przemysł, surowiec, sektor energii | 8,8 | ~10 | 6,0–8,8 | 6,0–8,8 |
| **Razem, rok średni** | **20,1–20,5** | **26–29** | **11,4–14,8 (−25…−45%)** | **14,1–17,8 (−10…−30%)** |
| **Razem, najgorszy rok z 32** | — | — | **15,1–18,9** | **20,6–25,0** |
| Najzimniejsze ~90 dni | ~6,5–7,5 [Ś, szac.] | — | 7,6–8,9 | 11,5–13,2 |
| Szczytowa doba, mln m³ | 102,8 (rekord 2.02.2026) | — | **120–139** | **201–227** |

**Odpowiedź na pytanie „zwiększa czy zmniejsza zależność od gazu?”**
- **W skali roku zmniejsza.** Przy ocieplonych domach o ¼–½ względem dziś i o ~½ względem oficjalnego planu na 2031. Nawet w najgorszym roku pogodowym z 32 lat zużycie jest niższe niż dziś.
- **Zależność w szczycie zimy zostaje albo rośnie.** Najzimniejsze tygodnie zużywają tyle gazu co dziś (nowe domy) albo ~1,7× więcej (stare domy). Szczytowa doba jest o 20–35% wyższa niż dzisiejszy rekord (nowe domy) albo 2× wyższa (stare). Zdolność wejścia po FSRU (Baltic Pipe ~27 + Świnoujście ~23 + FSRU ~17 + wydobycie ~10 + magazyny 53,5 ≈ **~130 mln m³/d** plus interkonektory) wystarcza na wariant z nowymi domami na styk, a na wariant ze starymi nie. [OBL][Ś]
- **Rośnie waga gazu dla prądu.** Dziś gaz daje ~14% prądu rocznie. W świecie z filmu ~13% rocznie, ale w mroźny tydzień bez wiatru **od około połowy (nowe domy) do dwóch trzecich (stare domy: 42 z 63 GW) zapotrzebowania**. Zakłócenie dostaw gazu w takim tygodniu oznacza ryzyko wyłączeń prądu, nie „tylko” chłodne mieszkania.
- **Wrażliwość na cenę spada.** Podwyżka gazu o 50 €/MWh kosztuje dziś ~49 mld zł/rok. W świecie z filmu ~27–35 mld zł (nowe domy) albo 33–42 mld zł (stare). Na każdą MWh prądu z rezerwy: gaz 35 €/MWh → paliwo ~71 €/MWh_el; 70 → ~141; 100 → ~202 €/MWh_el (CCGT; cena GCV, sprawność NCV). [OBL]

---

## 4. Bezpieczeństwo: gaz vs węgiel

### 4.1 Porównanie cech

| Cecha | Węgiel (rezerwa) | Gaz (rezerwa) |
|---|---|---|
| Zapas przy elektrowni | tygodnie–miesiące na placu; 30 dób pracy 8 GW ≈ **2,5 mln t** [OBL] | brak (dostawy na bieżąco) bez oleju zapasowego lub własnego magazynu |
| Zapas krajowy | zapasy u producentów **3,2 mln t (VII 2026, −44% r/r)**; PGG do końca 2026 „niemal do zera” [W] https://bezprawnik.pl/zapasy-wegla-spadly-o-44-proc-tak-moze-wygladac-zima-2026-2027/ | magazyny 3,33 mld m³ (~16% zużycia rocznego) + zapasy obowiązkowe ~1,3 mld m³ |
| Krajowe źródło | tak: 42,8 mln t (2025), ale koszt wydobycia 800–920 zł/t vs rynkowa ~305 zł/t (raport `23`); przy 5–6 mln t/rok kopalnie są nieopłacalne | ~3,7 mld m³ wydobycia (18%); biometan w przyszłości |
| Import | tak: I poł. 2026 ~3,06 mln t węgla energetycznego (+168% r/r) [W, ARP przez media] | tak: ~82% |
| Historyczny szok | **2022:** embargo na rosyjski węgiel (9–10 mln t/rok, ~20% zużycia), brak ~11 mln t; import awaryjny 12,5 mln t (242 statki, 3 300 pociągów); ceny dla domów ~3 000 zł/t [W] https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/import-wegiel-embargo-rosja.html | **2022:** TTF do 345 €/MWh; **2026:** Ormuz, ~71–75 €/MWh. W PL w obu kryzysach nie zabrakło gazu fizycznie |
| Elastyczność | wolny rozruch (godziny–doby), minimum techniczne 40–50%, starzejące się bloki 200 MW (awaryjność zimą) | szybki rozruch (minuty–godziny), dobra współpraca z OZE |
| CO₂ przy 30 TWh_el/rok | ~13 mln t węgla, **~28 Mt CO₂** [OBL] | ~5,4 mld m³, **~11–12 Mt CO₂** |
| Status prawny | rynek mocy dla węgla tylko **do końca 2028** (derogacja od 550 g/kWh); potem potrzebna „rezerwa strategiczna/zimna” — brak decyzji [Ś] https://wysokienapiecie.pl/121103-stare-elektrownie-weglowe-w-rynku-mocy-to-wyzwanie-a-co-bedzie-z-rezerwa-zimna/ | rynek mocy, aukcje PSE |

**Podsumowanie:** węgiel wygrywa **składowaniem na miejscu** i krajowym (choć drogim) wydobyciem. Gaz wygrywa elastycznością, emisjami i dywersyfikacją dostaw (trzy niezależne wejścia morskie po 2028). **Oba paliwa zawiodły w ostatnich 4 latach, ale różnie:** węgiel fizycznie (brak dla domów w 2022), gaz cenowo (2022, 2026).

### 4.2 Opcje zwiększenia odporności rezerwy (koszt i czas, orientacyjnie)

| Opcja | Co daje | Koszt orientacyjny | Czas | Pewność |
|---|---|---|---|---|
| **Istniejące bloki węglowe w rezerwie strategicznej/zimnej** (np. 6–10 GW) | zapas paliwa na placu, moc na mroźne tygodnie w latach przejściowych | rynek mocy dziś 300–431 zł/kW/rok (aukcje 2025–26); rezerwa zimna tańsza, szac. **100–250 zł/kW/rok** → 8 GW ≈ **1–2 mld zł/rok**; Niemcy: flota rezerwowa >1 mld €/rok (Amprion) | od zaraz do ~2035 (wiek bloków, ludzie: ~100 osób na blok 200 MW) | [Ś] rynek mocy, [N] koszt rezerwy zimnej |
| **Bloki dwupaliwowe gaz/olej** | 5 dób pracy bez gazu | olej na 5 dób pełnej mocy 24 GW: ~2,9 TWh_el → **0,44 mln t (~520 mln l)** ≈ **~1,5–2 mld zł jednorazowo** za paliwo + zbiorniki; dopłata do turbiny ~2–5% capex [N] | 2–4 lata przy nowych blokach | [OBL][N] |
| **Rozbudowa magazynów gazu** (+1–2 mld m³, kawerny) | +30–60% bufora | szac. ~2–4 mld zł za 1 mld m³ [N] | 5–10 lat | [N] |
| **Zapas gazu dedykowany energetyce** (obowiązek jak dla paliw ciekłych) | gwarancja paliwa na np. 2 tygodnie pracy rezerwy (~1,5 mld m³ przy 24 GW) | koszt kapitału zapasu ~0,1–0,3 mld zł/rok + pojemność | wymaga rozbudowy magazynów | [OBL][N] |
| **Biometan** | krajowe paliwo; 3–5 mld m³/rok realnie (NCBR) = 55–90% średniego zapotrzebowania rezerwy (nowe domy) | ~82–100 €/MWh (Forum Energii) | dziś **1 biometanownia** (2,1 mln m³/rok); 122 projekty = 0,8 mld m³; skala 3–5 mld m³ ~2040 | [W] stan, [Ś] potencjał |
| — sezonowość biometanu | produkcja płaska, zużycie w 73% zimą → magazyn potrzebny **~1,2–2 mld m³** | mieści się w istniejących 3,3 mld m³ | | [OBL] |
| **Wodór w kawernach** | pełna niezależność od importu | kawerna 2,67 €/kWh (DEA 2030); 100% OZE +30–40% kosztu (raport `21`) | 2035+ | [Ś] |
| **Baterie** | godziny, nie tygodnie; tną szczyt dobowy | KPEiK: 5,9 GW (2030) → 19 GW (2040) | 1–2 lata | [W] |
| **Interkonektory dalekie** (15–25 GW) | rezerwa krajowa 42 → ~9–17 GW (raport `19`) | dziesiątki mld € | 10–15 lat | [Ś] |
| **Ocieplenie budynków** | rezerwa 42 → 24 GW, szczytowa doba gazu 200+ → ~120 mln m³, gaz w najgorszym roku 21–25 → 15–19 mld m³ | ~850 mld zł (raport `23`), opłacalne przy remoncie | dekady | [OBL] |

### 4.3 Czy uczciwe jest przesłanie „przejściowo węgiel w rezerwie, docelowo gaz → biometan”?

**Tak, z trzema zastrzeżeniami:**
1. **Kolejność w praktyce jest odwrotna niż „węgiel → gaz → biometan w rezerwie”.** Do 2030 powstaje ~10 GW gazu, który będzie pracował dużo (nie tylko jako rezerwa), a węgiel spada do 6–7 GW (PSE). W latach 2027–2035 rośnie więc zużycie gazu (KDPR 26–29 mld m³). Uczciwie: „w latach przejściowych część bloków węglowych warto trzymać w rezerwie, żeby nie wpaść w pułapkę gazową”.
2. **Węgiel w rezerwie ma swoje ryzyka:** stare bloki, awaryjność w mrozie, brak ludzi, niepewność prawna po 2028 i kurczące się krajowe wydobycie (kopalnie przy 5–6 mln t/rok są nieopłacalne). To rozwiązanie na ~10 lat, nie na zawsze.
3. **Biometan nie wystarczy na najgorszą zimę.** Realnie pokryje ½–⁹⁄₁₀ przeciętnego roku, jeśli cały trafi do energetyki (NCBR przeznacza ~2 mld m³ dla przemysłu). Resztę da gaz ziemny z magazynów lub import, a docelowo wodór. Mówić: „gaz, coraz więcej biometanu”, nie „biometan zamiast gazu”.

---

## 5. Wnioski i zalecenia dla filmu

### 5.1 Czy tezy trzeba zmienić?

**Teza główna zostaje.** Świat z filmu jest mniej zależny od gazu niż dziś i dużo mniej niż świat z oficjalnego planu. Kryzys Ormuz tego nie podważa, wręcz wzmacnia (argument cenowy, raport `23`: 3× mniejsza wrażliwość).

**Co trzeba dopowiedzieć (dziś film tego nie mówi):**
1. A411 mówi o „elektrowniach gazowych” bez wzmianki o ryzyku. Widz z 2026 zapyta: „a Ormuz?”. Jedno zdanie: gaz zostaje, ale jest go mniej niż dziś, a elektrownie potrzebują zapasu paliwa.
2. **Warunek ocieplenia.** Bez niego świat z filmu w najgorszej zimie zużywa więcej gazu niż dziś, a szczytowa doba jest 2× wyższa. A406 już mówi o ociepleniu, więc można to spiąć.
3. **Plansza 5.5 „kalendarz pracy gazu 80–110 dób”** → „kilka miesięcy w roku, głównie XI–II; ~1 250 godzin pełnej mocy”, albo „~75 dób mocnej pracy, ~150 dób z jakąkolwiek”.

### 5.2 Proponowane brzmienie lektora

**Akt 4, zamiast / po A411 (wersja podstawowa, 3 zdania):**
> **A411** To kable do dalekiej Europy, ocieplone domy i elektrownie, które przez większość roku stoją, a pracują głównie zimą. Na mróz i ciszę.
> **A411b [nowe]** Dziś byłyby to głównie elektrownie gazowe. Ale gaz znika wtedy z domowych pieców — i w takim świecie, przy ocieplonych domach, Polska spalałaby go o mniej więcej jedną trzecią mniej niż teraz.
> **A411c [nowe]** Taka rezerwa musi jednak mieć zapas paliwa na miejscu — na tydzień mrozu. Na lata przejściowe mogą ją wspierać stare bloki węglowe trzymane w gotowości, a z czasem gaz może zastępować biometan z polskich biogazowni.

**Wersja krótka (gdy brak czasu, 1 zdanie):**
> Elektrownie gazowe na mróz — ale przy ocieplonych domach spalałyby mniej gazu niż dziś, bo gaz znika z domowych pieców.

**Akt 5, A503–A504 (doprecyzowanie):**
> **A503** I jeszcze jedno. Co roku wysyłamy za granicę dziesiątki miliardów złotych za ropę i gaz. A ich ceny potrafią skoczyć z dnia na dzień — jak w tym roku, gdy zamknęła się Cieśnina Ormuz.
> **A504** W naszym teście taki skok cen podnosi koszty opisanego świata mniej więcej trzy razy mniej. Gazu nie pozbywamy się całkiem — zostaje na mroźne tygodnie. Ale kupujemy go mniej, a ropy prawie wcale.

(Uwaga do „o jedną trzecią”: zakres [OBL] to −25…−45% w przeciętnym roku przy nowych budynkach. „Mniej więcej jedna trzecia” leży w środku. Przy dzisiejszych domach byłoby to −10…−30%, dlatego zdanie ma warunek „przy ocieplonych domach”.)

### 5.3 Plansza: „Kiedy wygrywa węgiel, a kiedy świat z filmu”

| Warunek | Węgiel + ropa (dziś) | Świat z filmu |
|---|---|---|
| Emisje nic nie kosztują, paliwa tanie | **tańszy prąd** | droższy o ~17 mld zł/rok |
| Emisje po ~80 €/t (dziś w UE) | droższy | **tańszy o ~50 mld zł/rok** |
| Skok cen ropy i gazu (2022, 2026) | koszt rośnie ~3× mocniej | **odporniejszy** |
| Import paliw | 58–130 mld zł/rok | **10–33 mld zł/rok** |
| Gaz ziemny w roku przeciętnym | ~20 mld m³ (plan 2031: 26–29) | **~11–15 mld m³** (ocieplone domy) |
| Zapas paliwa na tydzień mrozu | **na placu przy elektrowni** | trzeba zbudować: magazyn, olej, biometan |
| Mroźny tydzień bez wiatru | potrzebuje elektrowni | **też potrzebuje elektrowni** (~24 GW, gaz → biometan) |
| Nieocieplone domy | — | rezerwa ~42 GW, zimą **więcej gazu niż dziś** |

Podpis pod planszą: *„porównanie systemów docelowych; źródła: nasz model, 32 lata pogody; ceny IX 2026”*.

### 5.4 Czego NIE mówić
- „Gaz jest tylko przejściowy i zniknie” — biometan nie pokryje najgorszej zimy, wodór to perspektywa po 2035.
- „Polska ma gaz z wielu kierunków, więc nie ma ryzyka” — ryzyko cenowe jest realne (TTF +118% r/r), a magazyny PL są małe (~16% rocznego zużycia).
- „Węgiel jest bezpieczny, bo krajowy” — w 2022 zabrakło ~11 mln t, a zapasy producentów spadły w 2026 o 44% r/r.
- „80–110 dni pracy gazu” jako twarda liczba (zob. §3.2).

---

## 6. Zastrzeżenia metodologiczne
- Model to Polska jako „wyspa” (bez importu prądu). Z importem rezerwa i zużycie gazu byłyby mniejsze (raport `19`).
- Gaz „pozostały” (przemysł, surowiec, rafinerie) w świecie z filmu to założenie 70–100% / 40–100% dzisiejszego poziomu [N]. Nie modelowałem zielonego amoniaku ani elektryfikacji ciepła procesowego.
- Ciepło systemowe (EC gazowe) traktuję jako zastąpione pompami, kotłami elektrodowymi i magazynami ciepła, zgodnie z założeniem modelu `16`.
- Szacunek „dziś, 90 najzimniejszych dni ≈ 6,5–7,5 mld m³” to przybliżenie z rocznej struktury i rekordu dobowego [Ś]; brak danych dobowych GAZ-SYSTEM w tym raporcie.
- Zdolność dobowa systemu (~130 mln m³/d + interkonektory) to suma przybliżona z mocy rocznych /365 [Ś]; rzeczywiste moce techniczne punktów wejścia bywają wyższe.
- Koszty opcji odporności są orientacyjne [N], poza cenami rynku mocy i biometanu.
- Szczyt TTF w 2026 („~75 €/MWh, najwyżej od 2023”) wg agregatorów rynkowych [Ś].