Niedziela, w którą płaciliśmy za prąd

Dolina przeprowadziła się z nocy na południe

Przez dekady prąd był najtańszy w nocy. Pod to ustawiliśmy nocne taryfy, bojlery grzejące wodę od 22:00 i elektrownie szczytowo-pompowe, które nocą pompowały wodę do górnego zbiornika.

Wykres pokazuje, ile prądu zostaje do wyprodukowania dla elektrowni, które można włączać na żądanie (węglowych, gazowych), i dla importu, gdy odejmiemy to, co dają słońce i wiatr. To średnia z niedziel i świąt w kwietniu i maju. „Dolina” to najniższy punkt tej krzywej. W 2020 roku wypadała o 5:00 rano. W 2026 roku wypada w południe i schodzi poniżej około 7 GW, czyli poziomu, na którym system może jeszcze bezpiecznie pracować.

Od kwietnia do września noc jest dziś na giełdzie około 3 razy droższa niż południe (w 2026 roku średnio 132 wobec 43 euro za MWh). Zimą najtaniej jest nadal w nocy. Są już taryfy dla domów z tańszym prądem w południe, np. Tauron G13s i PGE G12e, a także oferty z ceną zmieniającą się co godzinę (kto je oferuje).

Auto, które oddaje prąd. I domowy magazyn

Niektóre auta potrafią też oddawać prąd: wieczorem do domu albo do sieci (po angielsku vehicle-to-home, V2H, i vehicle-to-grid, V2G). To wymaga zgodnego auta i specjalnej, dwukierunkowej ładowarki. Zwykłe gniazdko tylko ładuje. W Niemczech BMW z firmą E.ON, a także Volkswagen z firmą Elli płacą za samo podłączanie auta: 24 eurocenty za godzinę, do 720 euro rocznie. Płacą za gotowość, a nie za oddany prąd. W Polsce takich ofert na razie nie znaleźliśmy.

Policzyliśmy to też na polskich cenach z giełdy z 2025 roku. Samo kupowanie prądu taniej i oddawanie go drożej dałoby jednemu autu realnie około 200–400 euro rocznie. To jeszcze przed odjęciem marży pośrednika i kosztu ładowarki dwukierunkowej (około 1 400–1 600 euro). Gdyby prąd oddany do sieci był drugi raz obciążany opłatą za dystrybucję, przestałoby się to opłacać.

Podobnie działa domowy magazyn energii, także bez paneli na dachu. Przy odpowiedniej taryfie ładuje się w tańszych godzinach, a zasila dom w droższych. Czy się opłaci, zależy od ceny urządzenia i od strat energii przy ładowaniu i rozładowaniu.

Pranie i zmywanie też można przesunąć opóźnionym startem, zgodnie z własną taryfą. Ponad połowa pralek w Unii Europejskiej ma taką funkcję. Ale gdy wszystko trzeba pamiętać i ustawiać ręcznie, przeciętny dom przesuwa tak tylko około 3–5% zużycia. Więcej dają dopiero automatyczne sterowanie, auto elektryczne i pompa ciepła.

Oferty i obliczenie dla Polski: raport 05 (stan na wrzesień 2026). Sprzęt domowy i przesuwanie zużycia: raport 24.

Wyż ma brzegi

Tego samego lutego, gdy nad Polską stało mroźne powietrze, wiatraki w dolinie Rodanu (Francja), w Aragonii (Hiszpania) i w Grecji dałyby według naszej rekonstrukcji mniej więcej dwa razy więcej energii niż w przeciętnym lutym. Im dalej od Polski, tym mniej tamtejszy wiatr zależy od naszej pogody. Powyżej około 2 000 km ten związek prawie znika.

Sąsiedzi niewiele pomogą. Gdy u nas jest mroźna flauta (mróz i prawie zero wiatru), w Niemczech, na Litwie i w Szwecji wiatr daje zwykle tylko 22–24% normy. Pomóc mogą wiatr, który wieje daleko, i kable, które tam sięgają. Ale import nie jest gwarancją: w najgorszej godzinie inni też mogą mieć mało.

Najtańsza przyszłość to nie sto procent słońca i wiatru

Ostatnie procenty są najdroższe. Najtańszy zestaw na zimę to kable do dalekiej Europy, ocieplone domy i elektrownie na mróz. Dziś byłyby to głównie elektrownie gazowe. W żadnym wariancie naszego modelu nie znikają elektrownie, które można włączyć na żądanie, niezależnie od pogody (tzw. moc sterowalna). Zmienia się tylko, ile ich trzeba: z około 60 GW do ok. 10–24 GW, jeśli ładowanie aut i ogrzewanie dopasują się do pogody, a domy zostaną ocieplone. Przy kablach do dalekiej Europy: 9–17 GW. Zmienia się też paliwo: najpierw gaz ziemny, potem biometan (gaz z odpadów rolnych i ścieków), potem wodór.

To kilkanaście elektrowni gazowych, które przez większość roku stoją, a pracują głównie zimą. W naszym modelu średnio tyle, co około 1 250 godzin pracy pełną mocą w roku, czyli mniej więcej 52 doby na pełnych obrotach. Przynajmniej częściowo pracują w około 150 dniach roku, prawie całą energię dają od listopada do lutego. Na mróz i ciszę.

Gaz: mniej niż dziś, ale z zapasem

Elektrownie gazowe na mróz brzmią jak większa zależność od gazu. W naszym modelu jest odwrotnie, pod jednym warunkiem: domy muszą być ocieplone. Gaz znika wtedy z domowych pieców i kotłowni, a to dziś około 6,6 miliarda metrów sześciennych rocznie. Rezerwa spala w przeciętnym roku mniej więcej tyle samo. W sumie Polska zużywałaby o mniej więcej jedną trzecią mniej gazu niż teraz. Oficjalny plan operatora gazociągów zakłada tymczasem wzrost do 26–29 miliardów metrów sześciennych w 2031 roku, bo gaz zastępuje węgiel, zanim przybędzie wiatru i ocieplonych domów.

Zmienia się za to charakter zależności. Dziś przerwa w dostawach gazu oznacza zimne mieszkania i stojące zakłady. W świecie z filmu, w mroźnym tygodniu bez wiatru, gaz dawałby około połowy prądu, a przy nieocieplonych domach nawet dwie trzecie. Brak gazu oznaczałby wtedy brak prądu. Dlatego rezerwa jest tak dobra, jak jej paliwo:

• magazyny gazu: polskie mieszczą 3,3 miliarda metrów sześciennych, około 16% rocznego zużycia; we wrześniu 2026 były pełne w 99%;
• część elektrowni z zapasem paliwa na miejscu, na przykład ze zbiornikiem oleju na tydzień mrozu;
• na lata przejściowe, mniej więcej do 2035 roku, stare bloki węglowe trzymane w gotowości: ich przewagą jest węgiel leżący na placu;
• z czasem biometan z polskich biogazowni: realnie 3–5 miliardów metrów sześciennych rocznie, czyli od połowy do prawie całości paliwa rezerwy w przeciętnym roku, ale nie w najgorszą zimę.

Bez ocieplenia bilans jest gorszy: w najgorszym roku pogodowym z 32 zużycie gazu byłoby wyższe niż dziś, a w najzimniejszej dobie system potrzebowałby około dwa razy więcej gazu niż w dzisiejszym rekordzie.

Atom: pierwszy blok w 2036 roku

Przygotowywana jest pierwsza polska elektrownia jądrowa, w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino na Pomorzu (gmina Choczewo). Komisja Europejska zatwierdziła pomoc publiczną w grudniu 2025 roku, a w sierpniu 2026 ruszyły tam roboty ziemne. Według harmonogramu pierwszy beton jądrowy wyleją w 2028 roku, a pierwszy blok ma ruszyć w 2036.

Gdy pracuje, elektrownie gazowe spalają mniej, także zimą. W naszym modelu 6 GW atomu zmniejsza potrzebną rezerwę o około 3 GW. System i tak musi być gotowy na postoje i awarie reaktora. Wiosną pojawia się drugie pytanie: co z atomem w słoneczne południe. Reaktor AP1000, wybrany dla Polski, według dokumentacji może zmieniać moc o 5% na minutę. Francja w 2025 roku celowo nie wyprodukowała w swoich reaktorach 33 TWh, coraz częściej właśnie w słoneczne południe, a francuski koncern EDF przyznaje, że to kosztuje: szybciej zużywają się turbiny. Polskie dokumenty tego zderzenia z nadwyżką słońca wprost nie liczą.

Harmonogram: Polskie Elektrownie Jądrowe, stan na wrzesień 2026 (raport 24, § 3d; źródła wtórne). AP1000 i Francja: raport 24, § 3a–3c. Wpływ 6 GW atomu na rezerwę: synteza 4b, raport 16.

Czego tu nie twierdzimy

Nie mówimy, że gaz jest tylko przejściowy i zniknie. Biometan nie pokryje najgorszej zimy, a wodór to perspektywa po 2035 roku. Nie mówimy też, że gaz z wielu kierunków oznacza brak ryzyka: w 2026 roku cena gazu na europejskiej giełdzie była ponad dwa razy wyższa niż rok wcześniej. I nie mówimy, że węgiel jest bezpieczny, bo krajowy: w 2022 roku zabrakło w Polsce około 11 milionów ton węgla, a w lipcu 2026 zapasy u producentów były o 44% mniejsze niż rok wcześniej.

Raport 26, § 4 i § 5.4. Porównanie gazu i węgla: zobacz też pytania adwokata diabła.

Pieniądze z uprawnień do emisji

Często pada pytanie: skoro elektrownie płacą za emisję CO₂, a państwo dostaje pieniądze z aukcji, to może mniej emisji oznacza dziurę w budżecie? Polska rzeczywiście dostaje pieniądze z aukcji uprawnień do emisji. Ale to, ile uprawnień sprzedaje, ustala unijny klucz (dyrektywa o handlu emisjami, art. 10: 90% według emisji z lat 2005–2007, 10% na solidarność z biedniejszymi krajami), a nie to, ile spalą nasze elektrownie.

Polskie firmy kupują uprawnienia na dowolnej aukcji w Unii albo na rynku. W 2025 roku polskie instalacje objęte systemem wyemitowały 145 milionów ton CO₂, a Polska sprzedała na aukcjach 52,5 miliona uprawnień, za 3,85 miliarda euro (około 16 miliardów złotych). Resztę firmy musiały dokupić z puli innych państw albo na rynku, więc te pieniądze trafiały do budżetów innych krajów, funduszy unijnych albo do sprzedawców na rynku, a nie do polskiego budżetu.

Dlatego mniej emisji to mniejszy koszt dla firm, bez takiej samej straty dla budżetu. Efekty pośrednie, na przykład wpływ na cenę uprawnień i unijną rezerwę stabilności rynku, są niewielkie.

Dane: KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami), raporty z rynku CO₂ 2025–2026; dyrektywa 2003/87/WE. Raport 24, § 1a–1b.

Pogoda zatrzymuje też elektrownie węglowe

10 sierpnia 2015 operator sieci (PSE) ogłosił 20. stopień zasilania, czyli najwyższy stopień ograniczeń: duzi odbiorcy, głównie przemysł, musieli zmniejszyć pobór prądu. Według PSE był to pierwszy taki przypadek od końca lat 80. Jedną z przyczyn były upał i niski stan rzek. Elektrownie chłodzone wodą z rzek, jak Kozienice i Połaniec, pracowały słabiej. Ubyło około 4,4 GW mocy elektrowni, mniej więcej piąta część zapotrzebowania. Wszystkie panele w Polsce dawały wtedy najwyżej około 0,1 GW.

Dziś jest inaczej. 20 maja 2026 o 11:45 panele dawały 14,6 GW przy zapotrzebowaniu 19,6 GW, czyli około trzech czwartych potrzebnej mocy. Wieczorem już nie. W upały najtrudniejszy jest dziś wieczór: 30 czerwca 2026 PSE musiały między 18:00 a 22:00 sięgnąć po elektrownie z rynku mocy (to łagodniejsze narzędzie niż stopnie zasilania).

PSE: komunikat z 10.08.2015 i raport o przyczynach z 3.11.2015; rekord paneli 20.05.2026 (kwadrans 11:30–11:45): 14 565 MW przy zapotrzebowaniu 19 609 MW według komunikatu PSE (w danych rozliczeniowych 19 608 MW); do 9.10.2026 nie padł wyższy wynik. Raport 24, § 2, i raport 28.